Bir yemek piştiğini görse bana da gönderirler diye ekmeğini hazırlayan,
Bir cenaze görse malını bana vasiyet etmiştir diyen,
Bir düğün şenliği görse yanılır da gelini benim eve getirirler diye evde bekleyen asalağın biri, bir gün bir gurup insanı toplu halde giderlerken görür. Yemeğe gidiyorlardır diyerek arkalarına düşer. Padişahın huzuruna çıkarlar. Hepsi şairmiş. Şiirlerini okumuşlar ödüllerini almışlar.
Asalağa “sende oku” demişler. “Ben şair değilim” demiş. “Öyle ise sen niçin geldin?”
Asalak: “Cenabı hak Şuara suresi 26/224 inde “şairlere azgınlar uyar” buyurmuş, işte ben onlara uyanlardanım” demiş.
Cevap, padişahın hoşuna gider ve şairlere verdiği hediyeden asalağa da verir. (Külliyat-ı Letaif, Faik Reşat, Kitabevi 1995 s: 453)
Kabilesinden birinin işlediği suç üzerine Haccac-ı zalim tarafından evi yıkılan, maaşı kesilen bir adam, Haccac’a durumu arz ettiğinde,
Haccac: “Şairin dediğini duymadın mı? Şair diyor ki: “ Uyuz devenin uyuzu sağlam develere de bulaşır. Nice suçlular kurtulur akrabalarından bazıları onun yerine ceza çeker”
Adam: “Allah, yöneticiyi ıslah etsin ama Allah, Kur’an’ında şöyle buyuruyor:
قَالُوا يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ
"Ey Aziz, O’nun ihtiyar bir babası var, O’nun yerine bizden birimizi alıkoy. Biz seni iyilik edenlerden olarak görüyoruz" dediler. قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ
(Yusuf): "Biz, eşyamızı yanında bulduğumuzdan başkasını alıkoymaktan Allah'a sığınırız. O takdirde biz zalimlerden oluruz" dedi.” (Yusuf süresi ayet 12/78)
Bunun üzerinde Haccac: “Bunun adını suçlular arasından çıkar, maaşını tekrar başlat, evini yeniden yap ve bir dellal çıkar sokaklarda “Allah doğru söylüyor ve şair yalan söylüyor” diye bağırsın” diye emir veriyor.
(İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/31)
Haris bin Miskin, Abbasi halifelerinden Me’munun huzurunda, İmam Malik’in, Harun Reşide karşı kullandığı ağır kelimeleri naklettikten sonra, “Tekeleşmeye kalkma, eğer sen tekeleşmeye kalkarsan ben de tekeleşirim.” Der.
Memun’un yüzü renkten renge girer. Haris de huzurdan çıkar gider.
Evine vardıktan biraz sonra halifenin elçisi gelir ve onu saraya çağırır.
Bir kötülüğün olacağını zannederek saraya gider. Halifenin karşısına geçince Halife, “Ey Haris, Allah senden daha hayırlı olan Musa aleyhisselama, benden daha şerli olan Firavunla konuşurken yumuşak konuşmayı emrediyor diyor ve:
اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى
"İkiniz Firavun'a gidin, çünkü O, azdı."
فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى
"Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır veya korkar."
" (Ta-ha süresi ayet 20/43-44) (İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/57)
Hz. Ömer, Muğıre bin Şu’beyi görevinden aldığında Muğıyre: “İhanetimden dolayı mı, yoksa acizliğimden dolayı mı alıyorsun?” diye Ömer’e sorduğunda hazreti Ömer: “Hayır. Fazla aklınla halka yük yüklemekten hoşlanmıyorum” der.
Hz. Ömer, Ebu Hüreyre’ye valilik teklif eder. O da teklifi kabul etmez. Hz. Ömer: “Ama senden daha hayırlı olan Yusuf aleyhisselam kabul etmişti” der ve “(Yusuf) dedi ki:
قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ
“(Yusuf) dedi ki: "Beni ülkenin hazineleri üzerine (yönetici) kıl. Şüphesiz Ben çok iyi korur ve (yönetmesini) bilirim."
(Yusuf süresi ayet 12/55) (İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/55)
Bir gün Zühri, Halife Velid bin Abdülmelik’in yanına gitti. Halifeye sordu: “Şam halkının yöneticiler hakkındaki görüşün nedir?” dedi.
Halife “Allah bir kulunu halife yapmışsa onun için iyilik yazmıştır, kötülükler yazmamıştır” diyorlar” deyince Zühri: “Hem devlet başkanı hem peygamber olan mı daha hayırlı yoksa yalnız halife olan mı daha hayırlı? Diye sorunca Halife, “Tabii ki, peygamber daha hayırlıdır” dedi.
Bunun üzerine:
يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ (26)
“Ey Davud, seni yeryüzüne halife kıldık. İnsanlar arasında hak ile hükmet, hevaya uyma, yoksa seni Allah'ın yolundan saptırır. Şüphesiz Allah'ın yolundan sapanlar için hesap gününü unutmaları nedeniyle şiddetli azap vardır. (Sâd süresi ayet 38/26) ayetini okur. Ve “Ey emirel mü’minin, hem peygamber hem halife olan Davud hakkında Allah’ın uyarısı bu olursa, yalnız halife olan hakkında ne olacağını sanırsın? Deyince Halife “İnsanlar bizi överek dinimizden uzaklaştırıyorlar” diye karşılık verdi. (İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/60)
Mısır’da, Bengaldeş’te, Hindistan’da, Suud’da, Türkiye’de…. İslam alimleri idam edilirken ağzını açan ilim adamları da çıkar inşallah.
Ayetlerin devamını bilmeyenlerin “Şairlere azgınlar uyar.” Ayetini okuyup ta yanlış kanaate sahip olmamaları için İman eden şairlerin farklı olduğunu bildiren ayetleri sunuyorum:
وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ
“Şairlere de azgınlar uyar.
أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ
Görmedin mi? onlar, her vadide şaşkın dolaşırlar.
وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ
Onlar, yapmadıklarını söylerler.
إِلَّا الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ
Ancak iman eden, ameli salih işleyen, Allah'ı çokça zikreden ve kendilerine zulmedildikten sonra galip gelmeye çalışanlar müstesna. Zulmedenler de, yakında nasıl bir devrimle devrileceklerini bilecekler.” (Şuara süresi ayet 26/224-227)
Şairlerle ilgili bu son ayetin tefsirini “Şifa Tefsiri”n de bir okuyuverin.
Bir cenaze görse malını bana vasiyet etmiştir diyen,
Bir düğün şenliği görse yanılır da gelini benim eve getirirler diye evde bekleyen asalağın biri, bir gün bir gurup insanı toplu halde giderlerken görür. Yemeğe gidiyorlardır diyerek arkalarına düşer. Padişahın huzuruna çıkarlar. Hepsi şairmiş. Şiirlerini okumuşlar ödüllerini almışlar.
Asalağa “sende oku” demişler. “Ben şair değilim” demiş. “Öyle ise sen niçin geldin?”
Asalak: “Cenabı hak Şuara suresi 26/224 inde “şairlere azgınlar uyar” buyurmuş, işte ben onlara uyanlardanım” demiş.
Cevap, padişahın hoşuna gider ve şairlere verdiği hediyeden asalağa da verir. (Külliyat-ı Letaif, Faik Reşat, Kitabevi 1995 s: 453)
Kabilesinden birinin işlediği suç üzerine Haccac-ı zalim tarafından evi yıkılan, maaşı kesilen bir adam, Haccac’a durumu arz ettiğinde,
Haccac: “Şairin dediğini duymadın mı? Şair diyor ki: “ Uyuz devenin uyuzu sağlam develere de bulaşır. Nice suçlular kurtulur akrabalarından bazıları onun yerine ceza çeker”
Adam: “Allah, yöneticiyi ıslah etsin ama Allah, Kur’an’ında şöyle buyuruyor:
قَالُوا يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ
"Ey Aziz, O’nun ihtiyar bir babası var, O’nun yerine bizden birimizi alıkoy. Biz seni iyilik edenlerden olarak görüyoruz" dediler. قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ
(Yusuf): "Biz, eşyamızı yanında bulduğumuzdan başkasını alıkoymaktan Allah'a sığınırız. O takdirde biz zalimlerden oluruz" dedi.” (Yusuf süresi ayet 12/78)
Bunun üzerinde Haccac: “Bunun adını suçlular arasından çıkar, maaşını tekrar başlat, evini yeniden yap ve bir dellal çıkar sokaklarda “Allah doğru söylüyor ve şair yalan söylüyor” diye bağırsın” diye emir veriyor.
(İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/31)
Haris bin Miskin, Abbasi halifelerinden Me’munun huzurunda, İmam Malik’in, Harun Reşide karşı kullandığı ağır kelimeleri naklettikten sonra, “Tekeleşmeye kalkma, eğer sen tekeleşmeye kalkarsan ben de tekeleşirim.” Der.
Memun’un yüzü renkten renge girer. Haris de huzurdan çıkar gider.
Evine vardıktan biraz sonra halifenin elçisi gelir ve onu saraya çağırır.
Bir kötülüğün olacağını zannederek saraya gider. Halifenin karşısına geçince Halife, “Ey Haris, Allah senden daha hayırlı olan Musa aleyhisselama, benden daha şerli olan Firavunla konuşurken yumuşak konuşmayı emrediyor diyor ve:
اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى
"İkiniz Firavun'a gidin, çünkü O, azdı."
فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى
"Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır veya korkar."
" (Ta-ha süresi ayet 20/43-44) (İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/57)
Hz. Ömer, Muğıre bin Şu’beyi görevinden aldığında Muğıyre: “İhanetimden dolayı mı, yoksa acizliğimden dolayı mı alıyorsun?” diye Ömer’e sorduğunda hazreti Ömer: “Hayır. Fazla aklınla halka yük yüklemekten hoşlanmıyorum” der.
Hz. Ömer, Ebu Hüreyre’ye valilik teklif eder. O da teklifi kabul etmez. Hz. Ömer: “Ama senden daha hayırlı olan Yusuf aleyhisselam kabul etmişti” der ve “(Yusuf) dedi ki:
قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ
“(Yusuf) dedi ki: "Beni ülkenin hazineleri üzerine (yönetici) kıl. Şüphesiz Ben çok iyi korur ve (yönetmesini) bilirim."
(Yusuf süresi ayet 12/55) (İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/55)
Bir gün Zühri, Halife Velid bin Abdülmelik’in yanına gitti. Halifeye sordu: “Şam halkının yöneticiler hakkındaki görüşün nedir?” dedi.
Halife “Allah bir kulunu halife yapmışsa onun için iyilik yazmıştır, kötülükler yazmamıştır” diyorlar” deyince Zühri: “Hem devlet başkanı hem peygamber olan mı daha hayırlı yoksa yalnız halife olan mı daha hayırlı? Diye sorunca Halife, “Tabii ki, peygamber daha hayırlıdır” dedi.
Bunun üzerine:
يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ (26)
“Ey Davud, seni yeryüzüne halife kıldık. İnsanlar arasında hak ile hükmet, hevaya uyma, yoksa seni Allah'ın yolundan saptırır. Şüphesiz Allah'ın yolundan sapanlar için hesap gününü unutmaları nedeniyle şiddetli azap vardır. (Sâd süresi ayet 38/26) ayetini okur. Ve “Ey emirel mü’minin, hem peygamber hem halife olan Davud hakkında Allah’ın uyarısı bu olursa, yalnız halife olan hakkında ne olacağını sanırsın? Deyince Halife “İnsanlar bizi överek dinimizden uzaklaştırıyorlar” diye karşılık verdi. (İbn-i abdi Rabbih, Ikd-ül Ferid 1/60)
Mısır’da, Bengaldeş’te, Hindistan’da, Suud’da, Türkiye’de…. İslam alimleri idam edilirken ağzını açan ilim adamları da çıkar inşallah.
Ayetlerin devamını bilmeyenlerin “Şairlere azgınlar uyar.” Ayetini okuyup ta yanlış kanaate sahip olmamaları için İman eden şairlerin farklı olduğunu bildiren ayetleri sunuyorum:
وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ
“Şairlere de azgınlar uyar.
أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ
Görmedin mi? onlar, her vadide şaşkın dolaşırlar.
وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ
Onlar, yapmadıklarını söylerler.
إِلَّا الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ
Ancak iman eden, ameli salih işleyen, Allah'ı çokça zikreden ve kendilerine zulmedildikten sonra galip gelmeye çalışanlar müstesna. Zulmedenler de, yakında nasıl bir devrimle devrileceklerini bilecekler.” (Şuara süresi ayet 26/224-227)
Şairlerle ilgili bu son ayetin tefsirini “Şifa Tefsiri”n de bir okuyuverin.
